[Giáo dục ] -Cải cách giáo dục đại học: Cần ưu tiên tháo gỡ những nút thắt

Các hạn chế và những nút thắt nào cần được gỡ đầu tiên trong giáo dục đại học Việt Nam đã được phân tích tại hội thảo "Đối thoại Giáo dục Việt Nam - Thảo luận về Cải cách Giáo dục Đại học” do Tổng lãnh sự quán Hoa Kỳ, Giáo sư Ngô Bảo Châu và Nhóm Đối thoại Giáo dục tổ chức tại Trung tâm Hoa Kỳ TP. Hồ Chí Minh, ngày 31-7.

Các đại biểu trong buổi đối thoại Ảnh: Thiên Bình Bà Rena Bitter Tổng Lãnh sự Hoa Kỳ tại TP.Hồ Chí Minh: Hoa Kỳ và Việt Nam tiếp tục hợp tác chặt chẽ hơn trong GDĐT Nhân dân Hoa Kỳ và Việt Nam sắp kỷ niệm 20 năm ngày bình thường hóa quan hệ giữa 2 nước, đó là một chặng đường dài và Quan hệ Đối tác Toàn diện mà Tổng thống Barach Obama và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã ký cách đây 1 năm là mốc lịch sử mới nhất và đặc biệt quan trọng trong quan hệ giữa hai nước. Một phần trong hiệp định lịch sử này, lãnh đạo 2 nước đã tuyên bố rằng hợp tác chặt chẽ hơn về GDĐT là những yếu tố quan trọng cho giai đoạn tiếp theo của mối quan hệ song phương hai nước. Đối thoại Giáo dục Việt Nam, cũng như Trung tâm Hoa Kỳ là một phần của cam kết đó. Phân tích những điểm khác nhau giữa nhân sự ĐH Việt Nam và ĐH phương Tây, GS Ngô Bảo Châu cho biết: ĐH phương Tây hạn chế ứng viên địa phương; quy trình tuyển chọn có những đặc thù riêng mang nặng tính khoa học; bổ nhiệm giáo sư thực hiện tự chủ, khoa học; chế độ thu nhập mềm dẻo, minh bạch, không phân biệt GS trong và ngoài nước. Trong khi đó ở Việt Nam thì khuyến khích ứng viên địa phương, đó là sự hạn chế, nhân sự thường theo quy hoạch chứ không phải cạnh tranh; quy trình tuyển chọn nặng tính hành chính, theo quy trình chung của công chức nhà nước. Việc bổ nhiệm GS phụ thuộc vào một cơ quan cấp nhà nước. Chế độ thu nhập cứng nhắc, thiếu minh bạch và mức lương không thể hiện được vị thế xã hội của giảng viên ĐH, không có chính sách khuyến khích GS nước ngoài. Điều đáng lo ngại hơn nhiều là quy trình xây dựng và cải tiến đội ngũ giảng dạy nghiên cứu ở các trường đại học Việt Nam hoàn toàn ngược với quy trình ở các trường ĐH các nước tiên tiến. Ông Bùi Văn Ga- Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cho rằng dù Luật GDĐH đã giao cho các trường quyền tự chủ rất cao nhưng lãnh đạo các trường vẫn còn rất dè dặt trong thực hiện quyền tự chủ của mình, chưa thoát ra được tư duy bao cấp. Tuy nhiên Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ, ông Nguyễn Quân lại cho rằng với cơ chế tự chủ như hiện nay thì cũng như không tự chủ, vì nhà nước thiết chế trần học phí của các trường công, nhà nước tổ chức thi tuyển chung cho tất cả các trường, mô hình các trường phải giống nhau… thì làm sao chủ động sáng tạo. "Chỉ đơn cử một việc, như mức lương của GS Ngô Bảo Châu, kể cả tôi hay ông Phạm Vũ Luận- Bộ trưởng Bộ GD-ĐT cũng không thể quyết được, lương của một GS mà Bộ trưởng cũng không quyết định được thì nói gì đến cơ chế thị trường”, Bộ trưởng Nguyễn Quân nhấn mạnh. PGS.TS Nguyễn Hoàng Ánh- Trường Đại học Ngoại thương Hà Nội với 28 năm đứng lớp nhận xét, sinh viên còn thụ động, không sáng tạo, không chấp nhận đổi mới. Cải cách, đổi mới giáo dục và tháo nút thắt cần làm từ gốc và đừng để GDĐH là giáo dục phổ thông cấp IV là điều PGS.TS Nguyễn Hoàng Ánh muốn nhấn mạnh. Nhiều ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh: Các cơ sở GDĐH cần khắc phục các hạn chế như đào tạo theo hướng ứng dụng lại thiếu kỹ năng thực hành, còn đào tạo theo hướng nghiên cứu lại thiếu kiến thức chuyên sâu về lý thuyết. Nghiên cứu khoa học trong các trường ĐH chưa được xem là một hoạt động bắt buộc khiến cho kiến thức giảng viên bị lạc hậu nhanh chóng và sinh viên không được thực tế trong môi trường sáng tạo. Tâm lý sính bằng cấp của xã hội và số đông đều hướng vào đại học nên hệ thống GDĐH bị quá tải trong khi hệ thống dạy nghề khó tuyển người học… Để cải thiện chất lượng giảng dạy và nghiên cứu, GS Ngô Bảo Châu đề xuất các giải pháp: Quyết định tuyển dụng và lý lịch khoa học của những người được tuyển phải được công bố công khai; Lấy việc bổ nhiệm GS làm trọng tâm cho việc thực hiện tự chủ khoa học của các trường ĐH và cần nhận thức GS là một vị trí công tác chủ chốt chứ không phải là một phẩm tước danh dự. Bên cạnh thu nhập thông thường theo thang công chức, cán bộ khoa học giảng dạy cần được hưởng thêm các khoản thu nhập khác do trường ĐH chủ động quyết định…Tiến tới tạo một thị trường tuyển dụng cán bộ nghiên cứu và giảng dạy thông suốt trong cả nước. Bảo Hạnh